تنزيل PDF

مقالة في الهندسة

مبرهنة نابليون

من أيّ مثلث يولد مثلث متساوي الأضلاع

خذوا أيّ مثلث، مهما كان مائلًا أو مشوّهًا. ابنوا على كلّ ضلع من أضلاعه مثلثًا متساوي الأضلاع، وعلّموا مراكز المثلثات الثلاثة. هذه المراكز هي دائمًا رؤوس مثلث متساوي الأضلاع. كلّ الفوضى في المثلث الأصليّ تختفي، ويبقى تناظر كامل.

في معظم المبرهنات عن المثلث يبقى شيء من شكل المثلث في النتيجة: مثلث المنتصفات يشبه المثلث الأصليّ، ومثلث مواقع الارتفاعات يتعلّق بزواياه. مبرهنة نابليون مختلفة: المدخلات أيّ مثلث على الإطلاق، والنتيجة دائمًا الشكل الأكثر انتظامًا — مثلث متساوي الأضلاع. وسنرى أنّ وراء هذا «السحر» حسابًا قصيرًا بقانون جيوب التمام.

المبرهنة

مبرهنة نابليون

نبني على أضلاع المثلث \(ABC\)، من الخارج، ثلاثة مثلثات متساوية الأضلاع. لتكن \(X,\ Y,\ Z\) مراكز المثلثات المبنيّة على \(BC,\ CA,\ AB\) على الترتيب. عندئذٍ

\[\boxed{\;\triangle XYZ\ \text{متساوي الأضلاع}\;}\]

ومركزه هو مركز ثقل المثلث \(ABC\).

على كلّ ضلع مثلث متساوي الأضلاع. مراكزها \(X,Y,Z\) تكوّن مثلث نابليون — متساوي الأضلاع دائمًا.
ملاحظة: «مركز» المثلث المتساوي الأضلاع نقطة واحدة: فيه يلتقي مركز الثقل ومركز الدائرة الداخلية ومركز الدائرة الخارجية ونقطة تلاقي الارتفاعات. لذا لا لبس في الكلام عن «مركزه».

جرّبوا بأنفسكم

اسحبوا رؤوس المثلث \(ABC\) وحاولوا أن «تكسروا» المثلث البرتقاليّ. انتبهوا أيضًا إلى العمود الرابع: البعد بين مركز ثقل \(ABC\) ومركز \(XYZ\).

المثلثات المتساوية الأضلاع إلى الخارج

–\(XY\)
–\(YZ\)
–\(ZX\)
–البعد بين المركزين

لمحة تاريخية

تحمل المبرهنة اسم الإمبراطور الفرنسيّ نابليون بونابرت (1769–1821)، لكنّ هذه النسبة مشكوك فيها جدًّا. صحيح أنّ نابليون أحبّ الرياضيات وتميّز فيها في المدرسة العسكرية، وكان صديقًا لرياضيّين كبار مثل لابلاس ولاغرانج ومونج، بل وأهدى إليه الإيطاليّ لورنزو ماسكيروني كتابه «هندسة الفرجار» عام 1797. لكن لا توجد وثيقة تدلّ على أنّه عرف هذه المبرهنة أو برهنها.

أقدم ظهور مطبوع معروف للمبرهنة كان عام 1825، كسؤال في المجلة البريطانية The Ladies’ Diary، وهي مجلة سنويّة نشرت ألغازًا ومسائل رياضية لجمهور واسع. ارتبط اسم نابليون بالمبرهنة بعد ذلك بعشرات السنين، ويبدو أنّه أُلصق بها لأنّ القصّة جميلة أكثر ممّا هي صحيحة.

برهان بقانون جيوب التمام

الخطّة: نحسب طول الضلع \(YZ\) بدلالة أضلاع المثلث \(a,b,c\) ومساحته \(S\)، ونكتشف أنّ النتيجة متناظرة — لا تتغيّر إذا بدّلنا أدوار الأضلاع. لذا الضلعان الآخران \(XY\) و\(ZX\) سيعطيان النتيجة نفسها.

في المثلث \(AYZ\) نعرف ضلعين والزاوية بينهما: الزاويتان المعلّمتان تساوي كلّ منهما \(30^\circ\)، لذا \(\angle YAZ=\angle A+60^\circ\).
  1. البعد من رأس إلى المركز

    في المثلث المتساوي الأضلاع الذي طول ضلعه \(c\)، المركز يقسم المتوسط بنسبة \(2:1\)، وطول المتوسط \(\frac{\sqrt3}{2}c\). لذا البعد من الرأس إلى المركز \(\frac23\cdot\frac{\sqrt3}{2}c=\frac{c}{\sqrt3}\). إذن

    \[AZ=\frac{c}{\sqrt3},\qquad AY=\frac{b}{\sqrt3}.\]

    والمتوسط في المثلث المتساوي الأضلاع هو منصّف زاوية أيضًا، لذا \(\angle ZAB=\angle YAC=30^\circ\).

  2. الزاوية بينهما

    الزاوية \(\angle YAZ\) مكوّنة من ثلاثة أجزاء: \(30^\circ+\angle A+30^\circ=\angle A+60^\circ\). (إذا كانت \(\angle A>120^\circ\) فإنّ \(\angle YAZ=360^\circ-(\angle A+60^\circ)\)، ولها جيب التمام نفسه — فالحساب التالي لا يتغيّر.)

  3. قانون جيوب التمام

    في المثلث \(AYZ\):

    \[YZ^2=\frac{b^2}{3}+\frac{c^2}{3}-\frac{2bc}{3}\cos(A+60^\circ).\]

    نفتح \(\cos(A+60^\circ)=\frac12\cos A-\frac{\sqrt3}{2}\sin A\)، ونعوّض \(2bc\cos A=b^2+c^2-a^2\) (قانون جيوب التمام في \(ABC\)) و\(bc\sin A=2S\):

    \[YZ^2=\frac{b^2+c^2}{3}-\frac{b^2+c^2-a^2}{6}+\frac{2\sqrt3}{3}S.\]
  4. صيغة متناظرة

    نجمع الحدود:

    \[YZ^2=\frac{a^2+b^2+c^2}{6}+\frac{2}{\sqrt3}\,S.\]

    الطرف الأيسر يتعلّق بالضلعين \(b,c\) وبالزاوية \(A\)، لكنّ الطرف الأيمن متناظر تمامًا في \(a,b,c\). لو كرّرنا الحساب للضلع \(ZX\) (عند الرأس \(B\)) أو للضلع \(XY\) (عند الرأس \(C\)) لحصلنا على العبارة نفسها بالضبط. إذن \(XY=YZ=ZX\). \(\blacksquare\)

أين يقع مركز مثلث نابليون؟

نستعمل المتّجهات. ليكن \(\rho\) الدوران بزاوية \(60^\circ\) في الاتّجاه الذي يبني المثلثات الخارجية. رأس المثلث المبنيّ على \(BC\) هو \(A'=B+\rho(C-B)\)، وبالمثل \(B'=C+\rho(A-C)\) و\(C'=A+\rho(B-A)\). الدوران خطّيّ، لذا

\[A'+B'+C'=(A+B+C)+\rho\big((C-B)+(A-C)+(B-A)\big)=A+B+C+\rho(\vec 0)=A+B+C.\]

المراكز هي مراكز الثقل: \(X=\frac{B+C+A'}{3}\)، وهكذا. نجمع:

\[\frac{X+Y+Z}{3}=\frac{2(A+B+C)+(A'+B'+C')}{9}=\frac{A+B+C}{3}.\]

إذن مركز مثلث نابليون هو بالضبط مركز ثقل المثلث \(ABC\) — وهذا ما رأيتموه في العمود الرابع في المختبر: البعد دائمًا 0.

المثلث الداخليّ ومتباينة مخفيّة

إذا بنينا المثلثات المتساوية الأضلاع إلى الداخل (نحو المثلث)، فإنّ مراكزها تكوّن أيضًا مثلثًا متساوي الأضلاع — مثلث نابليون الداخليّ — ومركزه أيضًا مركز ثقل \(ABC\). الحساب نفسه، مع الزاوية \(\angle A-60^\circ\) بدل \(\angle A+60^\circ\)، يعطي

\[YZ_{\text{داخلي}}^2=\frac{a^2+b^2+c^2}{6}-\frac{2}{\sqrt3}\,S.\]
المثلثات المتساوية الأضلاع إلى الداخل (حدودها متقطّعة) ومراكزها: مثلث نابليون الداخليّ، أصغر بكثير.

والآن ملاحظة جميلة: مربّع طول ضلع لا يمكن أن يكون سالبًا. إذن لكلّ مثلث

\[\frac{a^2+b^2+c^2}{6}-\frac{2}{\sqrt3}S\ge0\quad\Longleftrightarrow\quad a^2+b^2+c^2\ge4\sqrt3\,S.\]

هذه متباينة فايتسنبوك، وقد حصلنا عليها مجّانًا. والمساواة تتحقّق عندما ينكمش المثلث الداخليّ إلى نقطة — وهذا يحدث فقط في المثلث المتساوي الأضلاع (جرّبوا في المختبر).

مثال عددي

في المثلث الذي أضلاعه \(3,4,5\): \(a^2+b^2+c^2=50\) والمساحة \(S=6\). لذا

\[XY_{\text{خارجي}}^2=\frac{50}{6}+\frac{2}{\sqrt3}\cdot6=\frac{25}{3}+4\sqrt3\approx15.26,\qquad XY_{\text{خارجي}}\approx3.91,\] \[XY_{\text{داخلي}}^2=\frac{25}{3}-4\sqrt3\approx1.41,\qquad XY_{\text{داخلي}}\approx1.19.\]

المثلث الخارجيّ أكبر من الداخليّ بكثير، لكنّ كليهما متساوي الأضلاع، ولهما المركز نفسه.

تمرين للقرّاء: فرق المساحتين

تمرين

برهنوا أنّ الفرق بين مساحة مثلث نابليون الخارجيّ ومساحة مثلث نابليون الداخليّ يساوي بالضبط مساحة المثلث الأصليّ \(ABC\).

تحقّقوا أوّلًا من المثال: في المثلث \(3,4,5\) يجب أن يكون الفرق 6.

تلميح

مساحة مثلث متساوي الأضلاع طول ضلعه \(s\) هي \(\frac{\sqrt3}{4}s^2\). لديكم صيغتان لمربّعَي الضلعين — اطرحوا إحداهما من الأخرى.

حلّ كامل (حاولوا وحدكم أولًا!)

لنرمز \(s_o,s_i\) إلى ضلعَي المثلثين الخارجيّ والداخليّ. وفق الصيغتين

\[s_o^2-s_i^2=\Big(\frac{a^2+b^2+c^2}{6}+\frac{2}{\sqrt3}S\Big)-\Big(\frac{a^2+b^2+c^2}{6}-\frac{2}{\sqrt3}S\Big)=\frac{4}{\sqrt3}S.\]

لذا الفرق بين المساحتين

\[\frac{\sqrt3}{4}s_o^2-\frac{\sqrt3}{4}s_i^2=\frac{\sqrt3}{4}\cdot\frac{4}{\sqrt3}S=S.\qquad\blacksquare\]

وفي المثال: \(\frac{\sqrt3}{4}\big(\frac{25}{3}+4\sqrt3\big)-\frac{\sqrt3}{4}\big(\frac{25}{3}-4\sqrt3\big)=\frac{\sqrt3}{4}\cdot8\sqrt3=6\) ✓. لاحظوا أنّ الحدّ \(a^2+b^2+c^2\) اختفى تمامًا: الفرق لا يتعلّق إلّا بالمساحة.

المراجع

  • H. S. M. Coxeter, S. L. Greitzer, Geometry Revisited, MAA, 1967, ch. 3.
  • H. S. M. Coxeter, Introduction to Geometry, 2nd ed., Wiley, 1969.
الأستاذ خالد خطيب · مبرهنة نابليون

מאמר בגאומטריה

משפט נפוליאון

מכל משולש נולד משולש שווה־צלעות

קחו משולש כלשהו, עקום ומעוות ככל שיהיה. בנו על כל צלע שלו משולש שווה־צלעות, וסמנו את מרכזי שלושת המשולשים. המרכזים האלה הם תמיד קודקודים של משולש שווה־צלעות. כל אי־הסדר של המשולש המקורי נעלם, ונשארת סימטריה מושלמת.

ברוב המשפטים על המשולש נשאר משהו מצורת המשולש בתוצאה: משולש האמצעים דומה למשולש המקורי, ומשולש עקבי הגבהים תלוי בזוויותיו. משפט נפוליאון שונה: הקלט הוא משולש כלשהו לגמרי, והתוצאה היא תמיד הצורה הסדירה ביותר — משולש שווה־צלעות. ונראה שמאחורי ה"קסם" הזה עומד חישוב קצר במשפט הקוסינוסים.

המשפט

משפט נפוליאון

בונים על צלעות המשולש \(ABC\), כלפי חוץ, שלושה משולשים שווי־צלעות. יהיו \(X,\ Y,\ Z\) מרכזי המשולשים הבנויים על \(BC,\ CA,\ AB\) בהתאמה. אז

\[\boxed{\;\triangle XYZ\ \text{שווה־צלעות}\;}\]

ומרכזו הוא מרכז הכובד של המשולש \(ABC\).

על כל צלע משולש שווה־צלעות. מרכזיהם \(X,Y,Z\) יוצרים את משולש נפוליאון — תמיד שווה־צלעות.
הערה: ה"מרכז" של משולש שווה־צלעות הוא נקודה אחת: בה מתלכדים מרכז הכובד, מרכז המעגל החסום, מרכז המעגל החוסם ונקודת מפגש הגבהים. לכן אין דו־משמעות כשמדברים על "מרכזו".

נסו בעצמכם

גררו את קודקודי המשולש \(ABC\) ונסו "לשבור" את המשולש הכתום. שימו לב גם לעמודה הרביעית: המרחק בין מרכז הכובד של \(ABC\) לבין מרכז \(XYZ\).

המשולשים שווי־הצלעות כלפי חוץ

–\(XY\)
–\(YZ\)
–\(ZX\)
–המרחק בין המרכזים

קצת היסטוריה

המשפט נושא את שמו של הקיסר הצרפתי נפוליאון בונפרטה (1769–1821), אבל הייחוס הזה מפוקפק מאוד. נכון שנפוליאון אהב מתמטיקה והצטיין בה בבית הספר הצבאי, והיה ידידם של מתמטיקאים גדולים כמו לפלס, לגרנז' ומונז', ואף האיטלקי לורנצו מסקרוני הקדיש לו את ספרו "הגאומטריה של המחוגה" ב־1797. אבל אין שום מסמך המעיד שהוא הכיר את המשפט או הוכיח אותו.

ההופעה המודפסת המוקדמת ביותר הידועה של המשפט הייתה ב־1825, כשאלה בכתב העת הבריטי The Ladies’ Diary, שנתון שפרסם חידות ובעיות מתמטיות לקהל רחב. שמו של נפוליאון נקשר למשפט עשרות שנים מאוחר יותר, וכנראה הודבק אליו משום שהסיפור יפה יותר משהוא נכון.

הוכחה במשפט הקוסינוסים

התוכנית: נחשב את אורך הצלע \(YZ\) באמצעות צלעות המשולש \(a,b,c\) ושטחו \(S\), ונגלה שהתוצאה סימטרית — אינה משתנה כשמחליפים את תפקידי הצלעות. לכן שתי הצלעות האחרות \(XY\) ו־\(ZX\) ייתנו אותה תוצאה.

במשולש \(AYZ\) ידועות שתי צלעות והזווית שביניהן: הזוויות המסומנות הן בנות \(30^\circ\) כל אחת, לכן \(\angle YAZ=\angle A+60^\circ\).
  1. המרחק מקודקוד למרכז

    במשולש שווה־צלעות שאורך צלעו \(c\), המרכז מחלק את התיכון ביחס \(2:1\), ואורך התיכון \(\frac{\sqrt3}{2}c\). לכן המרחק מהקודקוד למרכז הוא \(\frac23\cdot\frac{\sqrt3}{2}c=\frac{c}{\sqrt3}\). כלומר

    \[AZ=\frac{c}{\sqrt3},\qquad AY=\frac{b}{\sqrt3}.\]

    והתיכון במשולש שווה־צלעות הוא גם חוצה זווית, לכן \(\angle ZAB=\angle YAC=30^\circ\).

  2. הזווית ביניהם

    הזווית \(\angle YAZ\) מורכבת משלושה חלקים: \(30^\circ+\angle A+30^\circ=\angle A+60^\circ\). (אם \(\angle A>120^\circ\) אז \(\angle YAZ=360^\circ-(\angle A+60^\circ)\), ולה אותו קוסינוס — כך שהחישוב הבא אינו משתנה.)

  3. משפט הקוסינוסים

    במשולש \(AYZ\):

    \[YZ^2=\frac{b^2}{3}+\frac{c^2}{3}-\frac{2bc}{3}\cos(A+60^\circ).\]

    פותחים \(\cos(A+60^\circ)=\frac12\cos A-\frac{\sqrt3}{2}\sin A\), ומציבים \(2bc\cos A=b^2+c^2-a^2\) (משפט הקוסינוסים ב־\(ABC\)) ו־\(bc\sin A=2S\):

    \[YZ^2=\frac{b^2+c^2}{3}-\frac{b^2+c^2-a^2}{6}+\frac{2\sqrt3}{3}S.\]
  4. נוסחה סימטרית

    מכנסים איברים:

    \[YZ^2=\frac{a^2+b^2+c^2}{6}+\frac{2}{\sqrt3}\,S.\]

    האגף השמאלי תלוי בצלעות \(b,c\) ובזווית \(A\), אבל האגף הימני סימטרי לחלוטין ב־\(a,b,c\). אילו חזרנו על החישוב עבור הצלע \(ZX\) (ליד הקודקוד \(B\)) או עבור הצלע \(XY\) (ליד הקודקוד \(C\)), היינו מקבלים בדיוק אותו ביטוי. לכן \(XY=YZ=ZX\). \(\blacksquare\)

היכן נמצא מרכז משולש נפוליאון?

נשתמש בווקטורים. יהי \(\rho\) הסיבוב בזווית \(60^\circ\) בכיוון שבונה את המשולשים החיצוניים. הקודקוד של המשולש הבנוי על \(BC\) הוא \(A'=B+\rho(C-B)\), ובאופן דומה \(B'=C+\rho(A-C)\) ו־\(C'=A+\rho(B-A)\). הסיבוב לינארי, לכן

\[A'+B'+C'=(A+B+C)+\rho\big((C-B)+(A-C)+(B-A)\big)=A+B+C+\rho(\vec 0)=A+B+C.\]

המרכזים הם מרכזי כובד: \(X=\frac{B+C+A'}{3}\), וכן הלאה. מחברים:

\[\frac{X+Y+Z}{3}=\frac{2(A+B+C)+(A'+B'+C')}{9}=\frac{A+B+C}{3}.\]

לכן מרכז משולש נפוליאון הוא בדיוק מרכז הכובד של המשולש \(ABC\) — וזה מה שראיתם בעמודה הרביעית במעבדה: המרחק תמיד 0.

המשולש הפנימי ואי־שוויון חבוי

אם בונים את המשולשים שווי־הצלעות כלפי פנים (לכיוון המשולש), מרכזיהם יוצרים גם הם משולש שווה־צלעות — משולש נפוליאון הפנימי — וגם מרכזו הוא מרכז הכובד של \(ABC\). אותו חישוב, עם הזווית \(\angle A-60^\circ\) במקום \(\angle A+60^\circ\), נותן

\[YZ_{\text{פנימי}}^2=\frac{a^2+b^2+c^2}{6}-\frac{2}{\sqrt3}\,S.\]
המשולשים שווי־הצלעות כלפי פנים (בקו מקווקו) ומרכזיהם: משולש נפוליאון הפנימי, קטן בהרבה.

ועכשיו הבחנה יפה: ריבוע אורך של צלע אינו יכול להיות שלילי. לכן לכל משולש

\[\frac{a^2+b^2+c^2}{6}-\frac{2}{\sqrt3}S\ge0\quad\Longleftrightarrow\quad a^2+b^2+c^2\ge4\sqrt3\,S.\]

זהו אי־שוויון וייצנבוק, וקיבלנו אותו בחינם. השוויון מתקיים כשהמשולש הפנימי מתכווץ לנקודה — וזה קורה רק במשולש שווה־צלעות (נסו במעבדה).

דוגמה מספרית

במשולש שצלעותיו \(3,4,5\): \(a^2+b^2+c^2=50\) והשטח \(S=6\). לכן

\[XY_{\text{חיצוני}}^2=\frac{50}{6}+\frac{2}{\sqrt3}\cdot6=\frac{25}{3}+4\sqrt3\approx15.26,\qquad XY_{\text{חיצוני}}\approx3.91,\] \[XY_{\text{פנימי}}^2=\frac{25}{3}-4\sqrt3\approx1.41,\qquad XY_{\text{פנימי}}\approx1.19.\]

המשולש החיצוני גדול בהרבה מהפנימי, אבל שניהם שווי־צלעות, ולשניהם אותו מרכז.

תרגיל לקוראים: הפרש השטחים

תרגיל

הוכיחו שההפרש בין שטח משולש נפוליאון החיצוני לשטח משולש נפוליאון הפנימי שווה בדיוק לשטח המשולש המקורי \(ABC\).

בדקו קודם את הדוגמה: במשולש \(3,4,5\) ההפרש צריך להיות 6.

רמז

שטח משולש שווה־צלעות שאורך צלעו \(s\) הוא \(\frac{\sqrt3}{4}s^2\). יש לכם שתי נוסחאות לריבועי הצלעות — החסירו אחת מהשנייה.

פתרון מלא (נסו לבד קודם!)

נסמן ב־\(s_o,s_i\) את צלעות המשולש החיצוני והפנימי. לפי שתי הנוסחאות

\[s_o^2-s_i^2=\Big(\frac{a^2+b^2+c^2}{6}+\frac{2}{\sqrt3}S\Big)-\Big(\frac{a^2+b^2+c^2}{6}-\frac{2}{\sqrt3}S\Big)=\frac{4}{\sqrt3}S.\]

לכן הפרש השטחים

\[\frac{\sqrt3}{4}s_o^2-\frac{\sqrt3}{4}s_i^2=\frac{\sqrt3}{4}\cdot\frac{4}{\sqrt3}S=S.\qquad\blacksquare\]

ובדוגמה: \(\frac{\sqrt3}{4}\big(\frac{25}{3}+4\sqrt3\big)-\frac{\sqrt3}{4}\big(\frac{25}{3}-4\sqrt3\big)=\frac{\sqrt3}{4}\cdot8\sqrt3=6\) ✓. שימו לב שהאיבר \(a^2+b^2+c^2\) נעלם לגמרי: ההפרש תלוי רק בשטח.

מקורות

  • H. S. M. Coxeter, S. L. Greitzer, Geometry Revisited, MAA, 1967, ch. 3.
  • H. S. M. Coxeter, Introduction to Geometry, 2nd ed., Wiley, 1969.
חאלד חטיב · משפט נפוליאון

A geometry article

Napoleon’s Theorem

Every triangle gives birth to an equilateral one

Take any triangle, however lopsided or distorted. On each of its sides build an equilateral triangle, and mark the centres of the three triangles. These centres are always the vertices of an equilateral triangle. All the disorder of the original triangle disappears, and perfect symmetry remains.

In most theorems about triangles, something of the triangle’s shape survives in the result: the medial triangle is similar to the original, and the orthic triangle depends on its angles. Napoleon’s theorem is different: the input is any triangle at all, and the output is always the most regular shape — an equilateral triangle. We will see that behind this "magic" is a short computation with the law of cosines.

The theorem

Napoleon’s theorem

On the sides of triangle \(ABC\), outward, build three equilateral triangles. Let \(X,\ Y,\ Z\) be the centres of the triangles built on \(BC,\ CA,\ AB\) respectively. Then

\[\boxed{\;\triangle XYZ\ \text{is equilateral}\;}\]

and its centre is the centroid of triangle \(ABC\).

On each side, an equilateral triangle. Their centres \(X,Y,Z\) form the Napoleon triangle — always equilateral.
Note: the "centre" of an equilateral triangle is a single point: the centroid, incenter, circumcenter and orthocenter all coincide there. So there is no ambiguity in speaking of "its centre".

Try it yourself

Drag the vertices of triangle \(ABC\) and try to "break" the orange triangle. Watch the fourth column too: the distance between the centroid of \(ABC\) and the centre of \(XYZ\).

Equilateral triangles built outward

–\(XY\)
–\(YZ\)
–\(ZX\)
–Distance between the centres

A little history

The theorem bears the name of the French emperor Napoleon Bonaparte (1769–1821), but the attribution is highly doubtful. It is true that Napoleon loved mathematics and excelled at it in military school, and he was a friend of great mathematicians such as Laplace, Lagrange and Monge; the Italian Lorenzo Mascheroni even dedicated his book "The Geometry of the Compass" to him in 1797. But there is no document showing that he knew or proved this theorem.

The earliest known printed appearance of the theorem was in 1825, as a question in the British periodical The Ladies’ Diary, an annual that published puzzles and mathematical problems for a wide audience. Napoleon’s name became attached to it decades later, apparently because the story is more beautiful than it is true.

A proof with the law of cosines

The plan: compute the length of side \(YZ\) in terms of the sides \(a,b,c\) of the triangle and its area \(S\), and discover that the result is symmetric — it does not change when we swap the roles of the sides. So the other two sides \(XY\) and \(ZX\) give the same result.

In triangle \(AYZ\) we know two sides and the included angle: the marked angles are \(30^\circ\) each, so \(\angle YAZ=\angle A+60^\circ\).
  1. From a vertex to the centre

    In an equilateral triangle of side \(c\), the centre divides the median in the ratio \(2:1\), and the median has length \(\frac{\sqrt3}{2}c\). So the distance from a vertex to the centre is \(\frac23\cdot\frac{\sqrt3}{2}c=\frac{c}{\sqrt3}\). Hence

    \[AZ=\frac{c}{\sqrt3},\qquad AY=\frac{b}{\sqrt3}.\]

    And in an equilateral triangle the median is also an angle bisector, so \(\angle ZAB=\angle YAC=30^\circ\).

  2. The angle between them

    The angle \(\angle YAZ\) consists of three parts: \(30^\circ+\angle A+30^\circ=\angle A+60^\circ\). (If \(\angle A>120^\circ\), then \(\angle YAZ=360^\circ-(\angle A+60^\circ)\), which has the same cosine — so the computation below is unchanged.)

  3. The law of cosines

    In triangle \(AYZ\):

    \[YZ^2=\frac{b^2}{3}+\frac{c^2}{3}-\frac{2bc}{3}\cos(A+60^\circ).\]

    Expand \(\cos(A+60^\circ)=\frac12\cos A-\frac{\sqrt3}{2}\sin A\), and substitute \(2bc\cos A=b^2+c^2-a^2\) (the law of cosines in \(ABC\)) and \(bc\sin A=2S\):

    \[YZ^2=\frac{b^2+c^2}{3}-\frac{b^2+c^2-a^2}{6}+\frac{2\sqrt3}{3}S.\]
  4. A symmetric formula

    Collect terms:

    \[YZ^2=\frac{a^2+b^2+c^2}{6}+\frac{2}{\sqrt3}\,S.\]

    The left side depends on the sides \(b,c\) and the angle \(A\), but the right side is completely symmetric in \(a,b,c\). Repeating the computation for side \(ZX\) (at vertex \(B\)) or side \(XY\) (at vertex \(C\)) would give exactly the same expression. Therefore \(XY=YZ=ZX\). \(\blacksquare\)

Where is the centre of the Napoleon triangle?

We use vectors. Let \(\rho\) be the rotation by \(60^\circ\) in the direction that builds the outer triangles. The apex of the triangle built on \(BC\) is \(A'=B+\rho(C-B)\), and likewise \(B'=C+\rho(A-C)\) and \(C'=A+\rho(B-A)\). The rotation is linear, so

\[A'+B'+C'=(A+B+C)+\rho\big((C-B)+(A-C)+(B-A)\big)=A+B+C+\rho(\vec 0)=A+B+C.\]

The centres are centroids: \(X=\frac{B+C+A'}{3}\), and so on. Adding:

\[\frac{X+Y+Z}{3}=\frac{2(A+B+C)+(A'+B'+C')}{9}=\frac{A+B+C}{3}.\]

So the centre of the Napoleon triangle is exactly the centroid of triangle \(ABC\) — which is what you saw in the fourth column of the lab: the distance is always 0.

The inner triangle and a hidden inequality

If we build the equilateral triangles inward (towards the triangle), their centres also form an equilateral triangle — the inner Napoleon triangle — whose centre is again the centroid of \(ABC\). The same computation, with the angle \(\angle A-60^\circ\) instead of \(\angle A+60^\circ\), gives

\[YZ_{\text{inner}}^2=\frac{a^2+b^2+c^2}{6}-\frac{2}{\sqrt3}\,S.\]
The equilateral triangles built inward (dashed outlines) and their centres: the inner Napoleon triangle, much smaller.

Now a lovely observation: the square of a side length cannot be negative. So for every triangle

\[\frac{a^2+b^2+c^2}{6}-\frac{2}{\sqrt3}S\ge0\quad\Longleftrightarrow\quad a^2+b^2+c^2\ge4\sqrt3\,S.\]

This is Weitzenböck’s inequality, and we got it for free. Equality holds when the inner triangle shrinks to a point — which happens only for an equilateral triangle (try it in the lab).

A numerical example

In the triangle with sides \(3,4,5\): \(a^2+b^2+c^2=50\) and the area is \(S=6\). So

\[XY_{\text{outer}}^2=\frac{50}{6}+\frac{2}{\sqrt3}\cdot6=\frac{25}{3}+4\sqrt3\approx15.26,\qquad XY_{\text{outer}}\approx3.91,\] \[XY_{\text{inner}}^2=\frac{25}{3}-4\sqrt3\approx1.41,\qquad XY_{\text{inner}}\approx1.19.\]

The outer triangle is much larger than the inner one, but both are equilateral, and they share the same centre.

A problem for the reader: the difference of the areas

Problem

Prove that the difference between the area of the outer Napoleon triangle and the area of the inner Napoleon triangle is exactly the area of the original triangle \(ABC\).

Check the example first: for the \(3,4,5\) triangle the difference should be 6.

Hint

An equilateral triangle of side \(s\) has area \(\frac{\sqrt3}{4}s^2\). You have two formulas for the squared sides — subtract one from the other.

Full solution (try it yourself first!)

Let \(s_o,s_i\) be the sides of the outer and inner triangles. By the two formulas

\[s_o^2-s_i^2=\Big(\frac{a^2+b^2+c^2}{6}+\frac{2}{\sqrt3}S\Big)-\Big(\frac{a^2+b^2+c^2}{6}-\frac{2}{\sqrt3}S\Big)=\frac{4}{\sqrt3}S.\]

So the difference of the areas is

\[\frac{\sqrt3}{4}s_o^2-\frac{\sqrt3}{4}s_i^2=\frac{\sqrt3}{4}\cdot\frac{4}{\sqrt3}S=S.\qquad\blacksquare\]

And in the example: \(\frac{\sqrt3}{4}\big(\frac{25}{3}+4\sqrt3\big)-\frac{\sqrt3}{4}\big(\frac{25}{3}-4\sqrt3\big)=\frac{\sqrt3}{4}\cdot8\sqrt3=6\) ✓. Notice that the term \(a^2+b^2+c^2\) disappeared completely: the difference depends only on the area.

References

  • H. S. M. Coxeter, S. L. Greitzer, Geometry Revisited, MAA, 1967, ch. 3.
  • H. S. M. Coxeter, Introduction to Geometry, 2nd ed., Wiley, 1969.
Khaled Khatib · Napoleon’s Theorem

→ العودة إلى كلّ المقالات